Naar hoofdinhoud

Energie en binnenklimaat

De Normen-Antenne ‘Energie en binnenklimaat’ heeft tot doel de kleine en middelgrote ondernemingen (kmo's) te informeren over de normen en voorschriften met betrekking tot de volgende onderwerpen:

Normen

Bekijk de bouwnormen die gerelateerd zijn aan de Normen-Antenne 'Energie en binnenklimaat'.

Ga naar normen

Publicaties

Bekijk de publicaties die gerelateerd zijn aan de Normen-Antenne 'Energie en binnenklimaat'.

Ga naar publicaties
Thermische isolatie van een spouwmuur.

Thermische isolatie van gebouwen

Warmtedoorgangscoëfficiënten van wanden

De belangrijkste normen voor de berekening van de warmtedoorgangscoëfficiënten van wanden (U-waarden) zijn de volgende:

  • NBN EN ISO 6946 (2017) Thermal resistance and thermal transmittance - Calculation methods
  • NBN EN ISO 10077-1 (2017) Windows, doors and shutters - General
  • NBN EN ISO 10077-2 (2017) Windows, doors and shutters – Frames
  • NBN EN 673 (2011) Glas voor gebouwen.

De norm NBN B 62-002 (2008) stelt onder meer de conventies en praktische regels voor die van toepassing zijn in België.

Download: Catalogus van indicatieve U-waarden voor een aantal gangbare wanden

Luchtdichtheid van gebouwen

De meting van de luchtdichtheid van gebouwen wordt uitgevoerd in overeenstemming met de norm NBN EN ISO 9972 (2015).

De Technische specificaties STS P-71-3 beschrijven bepaalde aspecten van de meting en vormen de basis voor een kwaliteitskader.

Infraroodthermografie

Er bestaan twee normen met betrekking tot de infraroodthermografie van gebouwen:

  • NBN EN 13187 Kwalitatieve opsporing van thermische onregelmatigheden in de gebouwschil - Infraroodmethode
  • ISO 6781 (1983) Thermal insulation - Qualitative detection of thermal irregularities in building envelopes - Infrared method.

De kwalificatie van het personeel is eveneens onderhevig aan verschillende normen:

  • NBN EN ISO 9712 (2012) Niet-destructief onderzoek - Kwalificatie en certificatie van het personeel
  • NBN EN ISO 6781-3 (2016) Infrared methods - Qualifications of equipment operators.

Wat de thermografie van machines betreft, kunnen we de volgende normen vermelden:

  • ISO 18434-1 (2008) Condition monitoring and diagnostics of machines - Thermography - Part 1: General procedures
  • ISO 18436-7 (2014) Condition monitoring and diagnostics of machines - Requirements for qualification and assessment of personnel - Part 7: Thermography.

Andere normen

  • NBN EN ISO 10211 (2017) Thermal bridges in building construction - Detailed calculations
  • NBN EN ISO 14683 (2017) Thermal bridges in building construction - Simplified methods and default values
  • NBN EN ISO 10456 (2008) Getabelleerde ontwerpwaarden en procedures voor de bepaling van de opgegeven en nuttige thermische waarden
  • NBN EN ISO 13370 (2017) Heat transfer via the ground - Calculation methods
Voorbeeld van een verwarmingsketel van een gebouw.

Centrale verwarming

Berekening van de warmteverliezen

De warmtebelasting van gebouwen, ook wel gekend als de warmteverliezen, wordt berekend volgens de norm NBN EN 12831-1 (2017) en haar nationale bijlage NBN EN 12831-1 ANB (2020). Deze laatste legt bepaalde parameters en factoren vast die gebruikt moeten worden in de berekeningen en stelt een vereenvoudigde rekenmethode voor. Een gratis rekentool is beschikbaar.

Een WTCB-dossier behandelt dit onderwerp meer in detail.

  • WTCB-Dossiers - 2020-02.10: Berekening van de warmtebelasting van gebouwen: herziening van de norm.
Download: Rekentool 'Warmtebelasting van gebouwen'

Ontwerp van verwarmingssystemen

De Europese norm NBN EN 12828 (2012 + A1 2014) legt de ontwerpcriteria vast voor watervoerende verwarmingsinstallaties (maximaal 105 °C) in gebouwen.

In de norm worden verschillende onderwerpen behandeld zoals:

  • de dimensionering van warmtegeneratoren
  • de reglementering en veiligheidsvoorzieningen
  • de dimensionering van expansievaten (gratis rekentool NBN EN 12828)
  • de thermische isolatie van leidingen
  • de dimensionering van veiligheidskleppen.

Het ontwerp en de dimensionering van centrale-verwarmingsinstallaties wordt verduidelijkt in het WTCB-Rapport n°14.

  • WTCB-rapport - 14: Ontwerp en dimensionering van centrale-verwarmingsinstallaties met warm water.
Download: Rekentool 'Dimensionering van gesloten expansievaten'

Verwarming en koeling via de vloer, de muur of het plafond

De normen NBN EN 1264-1 tot 1264-5 zijn van toepassing op oppervlakteverwarmings- en koelsystemen die ingebouwd worden in vloeren, plafonds of muren:

  • NBN EN 1264-1 (2011) Definities en symbolen
  • NBN EN 1264-2 (2009 + A1 2013) Demonstratiemethoden voor de bepaling van het warmtevermogen
  • NBN EN 1264-3 (2010) Dimensionering
  • NBN EN 1264-4 (2010) Installatie
  • NBN EN 1264-5 (2009) Bepaling van het warmtevermogen.

De dimensioneringsmethode voor vloerverwarming wordt toegelicht en uitgelegd in het WTCB-Rapport Nr. 18. De TV 273 van het WTCB geeft praktische informatie voor de installatie van vloerverwarmingssystemen.

  • WTCB-rapport - 18: Dimensionering van vloerverwarmingssystemen met warmwaterbuizen.
  • Technische voorlichtingen - 273: Installatie van vloerverwarmingssystemen met warm water.

De normen NBN EN ISO 11855-1 tot 11855-5 hebben hetzelfde onderwerp als de normenreeks EN 1264.

  • NBN EN ISO 11855-1 (2015) Definities, symbolen en comfortcriteria
  • NBN EN ISO 11855-1 (2015) Bepaling van de ontwerpwaarde van de verwarmings- en koelingscapaciteit
  • NBN EN ISO 11855-3 (2015) Ontwerp en dimensionering
  • NBN EN ISO 11855-4 (2015) Dimensionering en berekening van de dynamische verwarmings- en koelcapaciteit van Thermo-Actieve Gebouwsystemen (TABS)
  • NBN EN ISO 11855-5 (2015) Installatie

Warmtepompen

De norm NBN EN 15450 (2008) beschrijft de ontwerpcriteria voor verwarmingssystemen in gebouwen die elektrisch aangedreven warmtepompen gebruiken.

Geluidsniveaus

De norm NBN S 01-401 (1987) legt de maximale geluidsniveaus vast voor bepaalde ruimten in functie van hun bestemming, van het soort gebouw en van de inplantingszone van het gebouw. De voorgeschreven niveaus houden onder andere rekening met het geluid van de uitrustingen (bv. verwarmingsketels of circulatiepompen).

De norm NBN S 01-400-1 (2008) is van toepassing op woongebouwen. De norm NBN S 01-400-2 (2012) heeft betrekking op schoolgebouwen.

Gasinstallaties

De algemene technische eisen en veiligheidseisen voor aardgasinstallaties worden vastgelegd in de normen NBN D 51-003 (2010) (+ A1:2014) en NBN D 51-004 (1992) (met erratum A1:2003).

De norm NBN D 51-006 (2017) heeft betrekking op installaties die gevoed worden door butaan- of propaangas.

Installatie en inbedrijfstelling

De norm NBN EN 14336 (2005) behandelt de specifieke aspecten van de installatie en de inbedrijfstelling van watervoerende verwarmingssystemen.

Bediening, onderhoud en gebruik

Twee normen hebben betrekking op de instructies voor de bediening, het onderhoud en het gebruik van verwarmingssystemen:

  • NBN EN 12170 (2002) Verwarmingssystemen die een voor dit doel gekwalificeerde bediener vereisen
  • NBN EN 12171 (2002) Verwarmingssystemen die geen voor dit doel gekwalificeerde bediener vereisen.

Beoordeling van de energieprestaties

De norm NBN EN 15378-1 (2017) legt de procedures en meetmethoden vast die gebruikt moeten worden de inspectie en de beoordeling van de energieprestaties van verwarmingsketels en -systemen.

Voorbeeld van een ventilatierooster.

Ventilatie van gebouwen

Ontwerp van ventilatiesystemen

De norm NBN D 50-001 (1991) definieert de eisen met betrekking tot de luchtverversing in woongebouwen en geeft richtlijnen over de ventilatievoorzieningen.

Nog meer informatie:

De norm NBN EN 16798-3 (2017) heeft betrekking op de ventilatie in niet-residentiële gebouwen.

De eisen met betrekking tot de afmetingen, de vorm en de plaats van de toegangsluiken voor het onderhoud en de reiniging van het luchtleidingennetwerk worden uiteengezet in de norm NBN EN 12097 (2007).

De norm NBN EN 15423 (2008) geeft aanbevelingen omtrent de preventiemaatregelen voor de luchtdistributiesystemen in gebouwen om het ontstaan en de verspreiding van brand, rookgassen en andere verbrandingsproducten te voorkomen.

Akoestiek

De norm NBN S 01-401 (1987) legt de maximale geluidsniveaus vast voor bepaalde ruimten in functie van hun bestemming, van het soort gebouw en van de inplantingszone van het gebouw. De voorgeschreven niveaus houden onder andere rekening met het geluid van de uitrustingen (bv. afzuiging).

De norm NBN S 01-400-1 (2008) is van toepassing op woongebouwen. De norm NBN S 01-400-2 (2012) is van toepassing op schoolgebouwen.

Uitvoering van de installaties

Er bestaan weinig normen omtrent de uitvoering van ventilatiesystemen.

De norm NBN EN 12236 (2002) beschrijft de voorschriften voor de opbouw en de plaatsing van de ophangingen voor luchtkanalen in ventilatiesystemen.

Opleveringsproeven voor installaties

De norm NBN EN 14134 (2004) beschrijft de controles en de proefmethoden waarmee men de gebruiksgeschiktheid van in woningen geïnstalleerde ventilatiesystemen kan controleren. De norm kan gebruikt worden bij de inwerkingstelling van nieuwe systemen en voor de prestatieproeven op bestaande systemen. Voor niet-residentiële gebouwen verwijzen we naar de norm NBN EN 12599 (2012).

Beide voornoemde normen geven echter geen informatie over de procedures voor de regeling, de correcte afstelling of de uitbalancering van het systeem.

  • Meer informatie in TV 258: Praktische gids voor de basisventilatiesystemen voor woongebouwen.

De algemene eisen en procedures die nodig zijn om de reinheid van ventilatiekanalen te beoordelen en te handhaven, zijn vastgelegd in de norm NBN EN 15780 (2011).

Terminologie

De norm NBN EN 12792 (2003) bevat de symbolen en termen die gebruikt worden in de Europese normen die specifiek betrekking hebben op de ventilatie van gebouwen.

Voorbeeld van een schoorsteen van een woongebouw.

Stookplaats en rookkanalen

Stookplaatsen

De ontwerpcriteria van stookplaatsen zijn opgenomen in de norm NBN B 61-002 (2019) voor vermogens kleiner dan 70 kW en in de norm NBN B 61-001 (2019) voor vermogens groter dan of gelijk aan 70 kW.

Deze normen hebben verschillende versies gekend en zijn nu ingetrokken:

NBN B 61-001:1986 (10-1986)

Norm

Status: vervangen

NBN B 61-001/A1:1996 (08-1996)

Corrigendum

Status: vervangen

NBN B 61-001:2019 (09-2019)

Norm

Status: ingetrokken (04-2021)

     

NBN B 61-002:2006 (04-2006)

Norm

Status: vervangen

NBN B 61-002:2006/AC:2016 (01-2016)

Corrigendum

Status: vervangen

NBN B 61-002:2006/AC:2017 (03-2017)

Corrigendum

Status: vervangen

NBN B 61-002:2019 (09-2019)

Norm

Status: ingetrokken (04-2021)

  • NBN B 61-001 : Verwarmingssystemen in gebouwen - Ontwerp van stookafdelingen - Totaal nominaal vermogen groter dan of gelijk aan 70 kW.
  • NBN B 61-002 : Verwarmingssystemen in gebouwen - Ontwerp van stookafdelingen - Totaal nominaal vermogen kleiner dan 70 kW.

Momenteel bestaan er de technische documenten NBN DTD B 61-001:2021 en NBN DTD B 61-002:2021 over hetzelfde onderwerp.

  • NBN/DTD B 61-001 : Stookafdelingen en schoorstenen.
  • NBN/DTD B 61-002 : Centrale verwarmingsketels met een nominaal vermogen kleiner dan 70 kW - Voorschriften voor hun opstellingsruimte, luchttoevoer en afvoer van de verbrandingsgassen.

De ontwerpcriteria bevatten, onder andere, het type lokaal waarin de warmtegeneratoren mogen worden geplaatst, de toegangsvoorwaarden, de afmetingen van de lokalen en de ventilatie.

Een rekentool voor het bepalen van de ventilatiebehoefte van stookplaatsen volgens de normen van 2019 is beschikbaar. Deze vergemakkelijkt ook de keuze van de luchtinlaatroosters en het drukverlies van de ventilatiekanalen.

Download: Rekentool 'Ventilatie van stookafdelingen'

Rookkanalen

Het ontwerp, de installatie en de inwerkingstelling van rookkanalen werden vastgelegd in de Europese normenreeks NBN EN 15287:

  • EN 15287-1 : 2007+A1 : Chimneys - Design, installation and commissioning of chimneys - Part 1: Chimneys for non-roomsealed heating appliances.
  • EN 15287-2 : Chimneys - Design, installation and commissioning of chimneys - Part 2: Chimneys for roomsealed appliances.

De dimensionering van rookgaskanalen wordt beschreven in de Europese normenreeks NBN EN 13384:

  • EN 13384-1 : 2015+A1:2019 : Chimneys - Thermal and fluid dynamic calculation methods - Part 1: Chimneys serving one combustion appliance.
  • EN 13384-2 : 2015+A1:2019 : Chimneys - Thermal and fluid dynamic calculation methods - Part 2: Chimneys serving more than one combustion appliance.

De dimensionering volgens deze normen zorgt ervoor dat de schoorsteen geschikt is voor de aangesloten verbrandingstoestellen. In de praktijk is het een kwestie van het kiezen van een doorsnede en lengte van de schoorsteen die rookafvoer mogelijk maakt (voldoende trek) met inachtneming van de temperatuurlimietvoorwaarde (rookcondensatie of vorst, al naar gelang het geval). Berekeningen voor deze dimensionering zijn complex en software, grafieken of tabellen worden vaak door de schoorsteenfabrikant geleverd.

Meer informatie omtrent de brandveiligheidseisen van rookkanalen in technische kokers.

  • WTCB-Dossiers - 2019-04.12: Brandveiligheidseisen van rookkanalen in technische kokers.

Meer informatie over de bestemming, ventilatie en toevoer van verbrandingslucht in stookruimten:

  • WTCB-Dossiers - 2019-04.13: Stooklokaal: bestemming, ventilatie en verbrandingsluchttoevoer.

Energieprestatieregelgeving voor gebouwen

De regionale overheden mogen autonoom beslissingen nemen inzake de energieprestaties van gebouwen. De regionale regelgeving behandelt de thermische isolatie, de ventilatie, de verwarming, de koeling en het binnenklimaat van gebouwen.

Vlaams Gewest

In het Vlaamse gewest moet iedereen die bouwt of verbouwt de energieprestatieregelgeving voor gebouwen naleven.

Er zijn specifieke eisen van toepassing op verwarmingsinstallaties.

Brussels Hoofdstedelijk Gewest

Wanneer er werken uitgevoerd worden aan een gebouw waarvoor een stedenbouwkundige vergunning vereist is, moeten deze werken voldoen aan bepaalde technische eisen waarmee de energieprestaties en het binnenklimaat van een gebouw verbeterd kunnen worden.

Daarnaast bestaat er een specifieke regelgeving voor verwarmingsinstallaties en koelinstallaties.

Waals Gewest

De energieprestatieregelgeving voor gebouwen is van toepassing op alle gebouwen (behalve uitdrukkelijk in de regelgeving opgenomen uitzonderingen) voor alle bouw-, renovatie- en verbouwingswerken waarvoor een stedenbouwkundige vergunning vereist is.

De eisen (rendement, thermische isolatie, energiemetingen ...) zijn van toepassing op geplaatste, vervangen of gemoderniseerde systemen (verwarming en sanitair warm water, klimaatregeling, ventilatie).

Daarnaast bestaat er een specifieke regelgeving voor verwarmingsinstallaties en koelinstallaties.

EPB-productgegevens

De energieprestatieregelgeving maakt herhaaldelijk gebruik van de productgegevens van uitgevoerde elementen. De drie gewesten publiceren officiële EPB-productgegevens (thermische isolatie, ventilatieroosters, ventilatoren, ventilatiegroepen, zonneweringen).

Er zijn ook andere databanken beschikbaar zoals deze van het Verbond van de Glasindustrie over de Ug-, g- en TL-waarde van beglazingen of de BUgtb-databank over de λd-waarden van isolatiematerialen die beschikken over een technische goedkeuring.

Internationale normen

Er bestaan verschillende normen over dit onderwerp:

  • ISO 52000-1 (2017) EPB - General framework and
  • ISO 52003-1 (2017) EPB - General aspects and application to the overall energy performance
  • ISO 12655 (2013) EPB - Presentation of measured energy use of buildings
  • ISO 52016-1 (2017) EPB - Energy needs for heating and cooling, internal temperatures and sensible and latent heat loads
  • ISO 52017-1 (2017) EPB - Sensible and latent heat loads and internal temperatures
  • ISO 17772-1 (2017) EPB - Indoor environmental input parameters for the design and assessment of energy performance of buildings.

Niet gevonden wat je zocht?

Heb je nog een vraag voor de Normen-Antenne 'Energie en binnenklimaat'? We staan je graag bij om normen beter te begrijpen en toe te passen.

Contact:

  • Christophe Delmotte
  • Xavier Kuborn
  • Antoine Tilmans